Νομική βάση

Η νομική βάση για την καταπολέμηση της απάτης είναι το άρθρο 325 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης (το οποίο αντικαθιστά το άρθρο 280 της Συνθήκης ΕΚ).

1. Ίδρυση της OLAF

Απόφαση 1999/352/ΕΚ, EΚΑΧ, Ευρατόμ, της 28ης Απριλίου 1999, για την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Υπηρεσίας Καταπολέμησης της Απάτης

Τροποποιήσεις:

Απόφαση 2013/478/ΕΕ της Επιτροπής, της 27ης Σεπτεμβρίου 2013
Απόφαση (ΕΕ) 2015/512 της Επιτροπής, της 25ης Μαρτίου 2015
Απόφαση (ΕΕ) 2015/2418 της Επιτροπής, της 18ης Δεκεμβρίου 2015

2. Ρόλος της OLAF – Διοικητικές έρευνες και συνεργασία με την Ευρωπαϊκή Εισαγγελία (EPPO)

Οι ακόλουθοι κανονισμοί και συμφωνίες ορίζουν τον κύριο ρόλο της OLAF και τις αρμοδιότητές της για τη διενέργεια διοικητικών ερευνών. Πρόκειται για έρευνες (σχετικές με τα οικονομικά συμφέροντα της ΕΕ) οι οποίες είτε διενεργούνται στα κράτη μέλη είτε αφορούν το προσωπικό των θεσμικών οργάνων της ΕΕ.

Οι τελευταίες τροποποιήσεις προβλέπουν τη στενή συνεργασία με την Ευρωπαϊκή Εισαγγελία βασιζόμενη στη συμπληρωματικότητα, την ανταλλαγή πληροφοριών και τη μη αλληλεπικάλυψη των προσπαθειών. Ο αναθεωρημένος κανονισμός για την OLAF ενισχύει επίσης τον τρόπο με τον οποίο η OLAF μπορεί να διεξάγει τις έρευνές της μέσω εξορθολογισμένων κανόνων για επιτόπιους ελέγχους και επιθεωρήσεις, της θέσπισης κανόνων για την πρόσβαση σε πληροφορίες τραπεζικών λογαριασμών, καθώς και μέσω της διασφάλισης ισχυρότερων εγγυήσεων για τα πρόσωπα τα οποία αφορούν οι έρευνές της.

Ενοποιημένη έκδοση του κανονισμού (ΕΕ, Ευρατόμ) αριθ. 883/2013 σχετικά με τις έρευνες που πραγματοποιούνται από την OLAF, όπως τροποποιήθηκε με τον κανονισμό (ΕΕ, Ευρατόμ) 2016/2030 και τον κανονισμό (ΕΕ, Ευρατόμ) 2020/2223.
Κανονισμός (ΕΕ, Ευρατόμ) 2020/2223 για την τροποποίηση του κανονισμού (ΕΕ, Ευρατόμ) αριθ. 883/2013 όσον αφορά τη συνεργασία με την Ευρωπαϊκή Εισαγγελία και την αποτελεσματικότητα των ερευνών της Ευρωπαϊκής Υπηρεσίας Καταπολέμησης της Απάτης. Βλ. επίσης δελτίο Τύπου και ερωτήσεις και απαντήσεις
Πρόταση κανονισμού του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για την τροποποίηση του κανονισμού (ΕΕ, Ευρατόμ) αριθ. 883/2013 σχετικά με τις έρευνες που πραγματοποιούνται από την Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Καταπολέμησης της Απάτης (OLAF) όσον αφορά τη συνεργασία με την Ευρωπαϊκή Εισαγγελία και την αποτελεσματικότητα των ερευνών της OLAF
- Αναλυτικό έγγραφο
Κανονισμός (ΕΕ, Ευρατόμ) 2016/2030 για την τροποποίηση του κανονισμού (ΕΕ, Ευρατόμ) αριθ. 883/2013, όσον αφορά τη γραμματεία της επιτροπής εποπτείας της Ευρωπαϊκής Υπηρεσίας Καταπολέμησης της Απάτης (OLAF), ο οποίος τέθηκε σε ισχύ την 1η Ιανουαρίου 2017
Κανονισμός (ΕΕ, Ευρατόμ) αριθ. 883/2013, ο οποίος τέθηκε σε ισχύ την 1η Οκτωβρίου 2013, αντικατέστησε τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 1073/1999 και τον κανονισμό (Ευρατόμ) αριθ. 1074/1999 και τροποποιήθηκε με τον κανονισμό (ΕΕ, Ευρατόμ) 2016/2030
- Ενημερωτικό σημείωμα σχετικά με τον κανονισμό (ΕΕ, Ευρατόμ) αριθ. 883/2013
Πρόταση κανονισμού του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για την τροποποίηση του κανονισμού (ΕΕ, Ευρατόμ) αριθ. 883/2013 όσον αφορά τη θεσμοθέτηση ελεγκτή διαδικαστικών εγγυήσεων
- Εκτίμηση επιπτώσεων
Διοργανική συμφωνία, της 25ης Μαΐου 1999, που αφορά ειδικά τις έρευνες που διενεργούνται στα θεσμικά όργανα της ΕΕ
Απόφαση της Επιτροπής (ΕΚ, ΕΚΑΧ, Ευρατόμ) αριθ. 396/1999 σχετικά με τους όρους και τις λεπτομέρειες των εσωτερικών ερευνών της OLAF
Οδηγίες για το προσωπικό της OLAF σχετικά με τις διαδικασίες ερευνών
Απόφαση (ΕΕ) 2018/1962 της Επιτροπής για τη θέσπιση εσωτερικών κανόνων σχετικά με την επεξεργασία προσωπικών δεδομένων από την OLAF

3. Οριζόντια νομοθεσία της ΕΕ σχετικά με επί τόπου ελέγχους/επιθεωρήσεις στα κράτη μέλη

Κανονισμός (ΕΚ, Ευρατόμ) αριθ. 2988/95 του Συμβουλίου, της 18ης Δεκεμβρίου 1995. Ο κανονισμός αυτός συμπληρώνεται από τον κανονισμό (Ευρατόμ, ΕΚ) αριθ. 2185/96 του Συμβουλίου, της 11ης Νοεμβρίου 1996.

4. Τομεακή νομοθεσία της ΕΕ

Οι ακόλουθοι κανονισμοί περιέχουν διατάξεις για την πρόληψη και τον εντοπισμό παρατυπιών:

Ίδιοι πόροι της ΕΕ: Κανονισμός (ΕΕ, Ευρατόμ) αριθ. 609/2014 του Συμβουλίου (σε ισχύ από την 1η Ιανουαρίου 2014, ενοποιημένη έκδοση, όπως τροποποιήθηκε με τον κανονισμό (ΕΕ, Ευρατόμ) 2016/804). Κανονισμός (ΕΚ, Ευρατόμ) αριθ. 1150/2000 [όπως τροποποιήθηκε με τον κανονισμό (ΕΚ, Ευρατόμ) αριθ. 2028/2004 και τον κανονισμό (EΚ, Ευρατόμ) αριθ. 105/2009]
Αμοιβαία διοικητική συνδρομή: Κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 515/97, όπως τροποποιήθηκε με τους κανονισμούς (ΕΚ) αριθ. 766/2008 και (ΕΕ) 2015/1525. Κύρια στοιχεία του κανονισμού (ΕΕ) 2015/1525. Ενοποιημένη έκδοση του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 515/97.
- Κατ’ εξουσιοδότηση κανονισμός (ΕΕ) 2016/757 της Επιτροπής, της 3ης Φεβρουαρίου 2016, για τον καθορισμό των πράξεων σχετικά με την εφαρμογή της γεωργικής νομοθεσίας για τις οποίες πρέπει να εισαχθούν πληροφορίες στο τελωνειακό σύστημα πληροφοριών
- Εκτελεστικός κανονισμός (ΕΕ) 2016/346 της Επιτροπής, της 10ης Μαρτίου 2016, για τον καθορισμό των στοιχείων που πρέπει να περιλαμβάνονται στο τελωνειακό σύστημα πληροφοριών
- Εκτελεστικός κανονισμός (ΕΕ) 2016/345 της Επιτροπής, της 10ης Μαρτίου 2016, για τον καθορισμό της συχνότητας υποβολής μηνυμάτων κατάστασης εμπορευματοκιβωτίων, του μορφότυπου των δεδομένων και της μεθόδου διαβίβασης
- Οδηγίες για τη συμμόρφωση των θαλάσσιων μεταφορέων όσον αφορά την υποβολή μηνυμάτων κατάστασης εμπορευματοκιβωτίων (ΜΚΕ), όπως απαιτείται από τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 515/97, όπως τροποποιήθηκε με τον κανονισμό (ΕΕ) 2015/1525
- Παράρτημα με τους κωδικούς ΣΟ των οδηγιών για τη συμμόρφωση των θαλάσσιων μεταφορέων όσον αφορά την υποβολή μηνυμάτων κατάστασης εμπορευματοκιβωτίων (ΜΚΕ), όπως απαιτείται από τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 515/97, όπως τροποποιήθηκε με τον κανονισμό (ΕΕ) 2015/1525
Κατάλογος εθνικών αρχών που έχουν οριστεί σύμφωνα με τη διάταξη του άρθρου 29 παράγραφος 2 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 515/97 του Συμβουλίου. Βλ. κατάλογο Α για μηνύματα κατάστασης εμπορευματοκιβωτίων (ΜΚΕ) και αρχείο φακέλων τελωνειακών ερευνών (ΑΦΤΕ), κατάλογο Β για το ευρετήριο ΜΚΕ και κατάλογο Γ για το ευρετήριο εισαγωγών, εξαγωγών και διαμετακόμισης — Διορθωτικό [Πρόσφατες επικαιροποιήσεις σχετικά με το ευρετήριο ΜΚΕ: Ευρωπαϊκή Επιτροπή (ΓΔ TAXUD A.3, ΓΔ ENV F.3), Κοινό Κέντρο Ερευνών (Μονάδα E.5). Οι επικαιροποιήσεις αυτές θα συμπεριληφθούν στο επόμενο διορθωτικό.]
Κατάλογος εθνικών αρχών που έχουν οριστεί σύμφωνα με τη διάταξη του άρθρου 30 παράγραφος 3 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 515/97 του Συμβουλίου – Διορθωτικό
Συμβατικές ρήτρες περί προστασίας δεδομένων σχετικά με διοικητική ρύθμιση – Κατάλογος τρίτων χωρών που συμφώνησαν με αυτές τις ρήτρες: Τουρκία, Σερβία, Δημοκρατία της Βόρειας Μακεδονίας.
Κοινή Γεωργική Πολιτική [ΚΓΠ, συμπεριλαμβανομένων του Ευρωπαϊκού Γεωργικού Ταμείου Εγγυήσεων (ΕΓΤΕ) και του Ευρωπαϊκού Γεωργικού Ταμείου Αγροτικής Ανάπτυξης (ΕΓΤΑΑ)]: άρθρο 47 του κανονισμού (ΕΕ) αριθ. 1306/2013 (όπως τροποποιήθηκε στις 1.1.2014) και, για την περίοδο προγραμματισμού 2007-2013, άρθρο 37 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1290/2005 του Συμβουλίου της 21ης Ιουνίου 2005.
Ευρωπαϊκά Διαρθρωτικά και Επενδυτικά Ταμεία (ΕΔΕΤ): διατάξεις σχετικά με τον εσωτερικό έλεγχο και τους λογιστικούς και λοιπούς ελέγχους σχετικά με το Ευρωπαϊκό Ταμείο Περιφερειακής Ανάπτυξης, το Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο, το Ταμείο Συνοχής, το Ευρωπαϊκό Γεωργικό Ταμείο Αγροτικής Ανάπτυξης και το μελλοντικό Ταμείο Θάλασσας και Αλιείας: άρθρα 72-75 του κανονισμού (ΕΕ) αριθ. 1303/2013 (όπως τροποποιήθηκε στις 14.12.2016). Για την προηγούμενη περίοδο προγραμματισμού, όσον αφορά μόνο το Ευρωπαϊκό Ταμείο Περιφερειακής Ανάπτυξης, το Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο και το Ταμείο Συνοχής, άρθρα 70-73 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1083/2006 (όπως τροποποιήθηκε τελευταία στις 21.12.2013).
Άμεσες δαπάνες: Κανονισμός (ΕΕ, Ευρατόμ) αριθ. 966/2012.

5. Κοινοποίηση παρατυπιών

Τομείς πολιτικής:

Ευρωπαϊκό Γεωργικό Ταμείο Εγγυήσεων, Ευρωπαϊκό Γεωργικό Ταμείο Αγροτικής Ανάπτυξης

– Για την περίοδο προγραμματισμού 2021-2027:

– Για την περίοδο προγραμματισμού 2014-2020:

– Για την περίοδο προγραμματισμού 2007-2013:

κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 1848/2006 της Επιτροπής

Ευρωπαϊκό Ταμείο Περιφερειακής Ανάπτυξης, Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο, Ταμείο Συνοχής και Ευρωπαϊκό Ταμείο Θάλασσας και Αλιείας

– Για την περίοδο προγραμματισμού 2021-2027:

άρθρο 69 και παράρτημα XII του κανονισμού (ΕΕ) 2021/1060 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου

– Για την περίοδο προγραμματισμού 2014-2021:

– Για την περίοδο προγραμματισμού 2007-2013 (Διαρθρωτικά Ταμεία και Ταμείο Συνοχής):

άρθρα 27-36 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1828/2006 της Επιτροπής

Ταμείο Ευρωπαϊκής Βοήθειας προς τους Απόρους

– Για την περίοδο προγραμματισμού 2021-2027:

άρθρο 69 και παράρτημα XII του κανονισμού (ΕΕ) 2021/1060 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου (κατά την παρούσα περίοδο προγραμματισμού, το Ταμείο Ευρωπαϊκής Βοήθειας προς τους Απόρους έχει ενσωματωθεί στο Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο+)

– Για την περίοδο προγραμματισμού 2014-2020:

Ταμεία Εσωτερικών Υποθέσεων

– Για την περίοδο προγραμματισμού 2021-2027 (Ταμείο Ασύλου, Μετανάστευσης και Ένταξης, Ταμείο Εσωτερικής Ασφάλειας, Μέσο Χρηματοδοτικής Στήριξης για τη Διαχείριση των Συνόρων και την Πολιτική Θεωρήσεων):

άρθρο 69 και παράρτημα XII του κανονισμού (ΕΕ) 2021/1060 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου

– Για την περίοδο προγραμματισμού 2014-2020 (Ταμείο Ασύλου, Μετανάστευσης και Ένταξης, μέσο για τη χρηματοδοτική στήριξη της αστυνομικής συνεργασίας, της πρόληψης και καταστολής της εγκληματικότητας και της διαχείρισης των κρίσεων):

– Για την περίοδο προγραμματισμού 2007-2013 (Ευρωπαϊκό Ταμείο Προσφύγων, Ταμείο Εξωτερικών Συνόρων, Ευρωπαϊκό Ταμείο Επιστροφής και Ευρωπαϊκό Ταμείο Ένταξης Υπηκόων Τρίτων Χωρών):

άρθρα 27-30 της απόφασης (ΕΚ) αριθ. 22/2008 της Επιτροπής
άρθρα 27-30 της απόφασης (ΕΚ) αριθ. 456/2008 της Επιτροπής
άρθρα 27-30 της απόφασης (ΕΚ) αριθ. 457/2008 της Επιτροπής
άρθρα 27-30 της απόφασης (ΕΚ) αριθ. 458/2008 της Επιτροπής

Μηχανισμός Προενταξιακής Βοήθειας (ΜΠΒ)

– Για την περίοδο προγραμματισμού 2021-2027 (ΜΠΒ III):

άρθρο 13 παράγραφος 7 του κανονισμού (ΕΕ) 2021/1529 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου
απόφαση της Επιτροπής για τη θέσπιση υποδείγματος χρηματοδοτικής συμφωνίας-πλαισίου εταιρικής σχέσης μεταξύ της Επιτροπής και της κυβέρνησης δικαιούχου του ΜΠΒ III (δεν έχει ακόμη εγκριθεί)

– Για την περίοδο προγραμματισμού 2014-2020 (ΜΠΒ II):

– Για την περίοδο προγραμματισμού 2007-2013 (ΜΠΒ I):

Ευρωπαϊκό Ταμείο Προσαρμογής στην Παγκοσμιοποίηση

– Για την περίοδο προγραμματισμού 2021-2027:

– Για την περίοδο προγραμματισμού 2014-2020:

άρθρο 21 του κανονισμού (ΕΕ) αριθ. 1309/2013 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου

6. Εναρμόνιση του ποινικού δικαίου της ΕΕ

Συμβάσεις για την εναρμόνιση του ποινικού δικαίου της ΕΕ

Προστασία των οικονομικών συμφερόντων της ΕΕ: Σύμβαση ΕΕ της 26ης Ιουλίου 1995 και τα τρία της πρωτόκολλα («Σύμβαση ΠΟΣ και τα πρωτόκολλά της»):

1) 1ο πρωτόκολλο
2) 2ο πρωτόκολλο και η επεξηγηματική έκθεσή του
3) Πρωτόκολλο σχετικά με την αρμοδιότητα του Δικαστηρίου

Καταπολέμηση της διαφθοράς στην οποία εμπλέκονται υπάλληλοι της ΕΕ και των κρατών μελών: Σύμβαση ΕΕ της 26ης Μαΐου 1997.

Εκθέσεις της Επιτροπής σχετικά με την εφαρμογή από τα κράτη μέλη της Σύμβασης ΕΕ, της 26ης Ιουλίου 1995, και των συναφών πρωτοκόλλων της:

α) έκθεση του 2004 και παράρτημα
β) έκθεση του 2008 και παράρτημα

Σημείωση: για όλα τα κράτη μέλη, εκτός της Δανίας, η σύμβαση ΠΟΣ θα αντικατασταθεί από την οδηγία ΠΟΣ (βλ. παρακάτω). Η σύμβαση ΠΟΣ θα εξακολουθήσει να εφαρμόζεται μόνο στη Δανία. Η προθεσμία για την εφαρμογή της οδηγίας ΠΟΣ είναι ο Ιούλιος του 2019.

Οδηγία σχετικά με την καταπολέμηση, μέσω του ποινικού δικαίου, της απάτης εις βάρος των οικονομικών συμφερόντων της Ένωσης (οδηγία ΠΟΣ)

Τα κράτη μέλη που δεσμεύονται από την οδηγία (όλα τα κράτη μέλη εκτός από τη Δανία) έχουν προθεσμία δύο ετών για να την μεταφέρουν στο εθνικό δίκαιο (μέχρι τον Ιούλιο του 2019). Μετά την ημερομηνία αυτή, η οδηγία θα αντικαταστήσει τη σύμβαση ΠΟΣ και τα πρωτόκολλά της για τα κράτη μέλη που δεσμεύονται από αυτήν, ενώ η σύμβαση ΠΟΣ θα εξακολουθήσει να ισχύει στη Δανία.

7. Ρυθμίσεις εργασίας

8. Συμφωνίες με τρίτα μέρη

Συμφωνίες με τρίτα μέρη, οι οποίες περιλαμβάνουν διατάξεις για αμοιβαία διοικητική συνδρομή σε τελωνειακά θέματα

9. Τελωνειακά μέτρα για την καταπολέμηση της απάτης σε διεθνείς συμφωνίες

Η ΕΕ παρέχει ορισμένες μορφές προτιμησιακής μεταχείρισης σε εμπορεύματα που κατάγονται από χώρες-εταίρους εκτός ΕΕ στο πλαίσιο εμπορικών συμφωνιών ή συμφωνιών συνεργασίας με τις χώρες αυτές.

Η εν λόγω προτιμησιακή μεταχείριση εξαρτάται από κατάλληλα και εκτελεστά τελωνειακά μέτρα για την καταπολέμηση της απάτης, όπως ορίζεται σε διάφορα έγγραφα πολιτικής που έχουν εγκριθεί από την Επιτροπή, το Συμβούλιο, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο.

Υπό τις ακόλουθες εξαιρετικές περιστάσεις, η προτιμησιακή μεταχείριση εμπορευμάτων μπορεί να ανασταλεί προσωρινά βάσει των λεγόμενων «ρητρών για την καταπολέμηση της απάτης»:

μεγάλης κλίμακας παραβιάσεις ή καταστρατηγήσεις των τελωνειακών νομοθετικών και κανονιστικών διατάξεων που σχετίζονται με την προτιμησιακή μεταχείριση,
η χώρα-εταίρος αρνείται επανειλημμένα ή παραλείπει να συμμορφωθεί με τις υποχρεώσεις της για συνεργασία όσον αφορά την πρόληψη, τον εντοπισμό και την καταπολέμηση παραβιάσεων ή καταστρατηγήσεων των τελωνειακών νομοθετικών και κανονιστικών διατάξεων.

Οι ρήτρες για την καταπολέμηση της απάτης αποσκοπούν στην αντιμετώπιση του παράνομου εμπορίου μέσω της πρόληψης της κατάχρησης των κανόνων σχετικά με την προτιμησιακή μεταχείριση των εμπορευμάτων. Στηρίζουν τους νόμιμους εμπόρους εξαλείφοντας τον παράνομο και αθέμιτο ανταγωνισμό.

Για περισσότερα από 20 χρόνια, οι ρήτρες για την καταπολέμηση της απάτης αποτελούν αναπόσπαστο μέρος των αντίστοιχων συμφωνιών της ΕΕ και περιλαμβάνονται, μεταξύ άλλων, στα εξής:

αυτόνομα καθεστώτα, όπως το σύστημα γενικευμένων προτιμήσεων της ΕΕ,
συμφωνίες ελεύθερων συναλλαγών της ΕΕ ή συμφωνίες οικονομικής εταιρικής σχέσης της ΕΕ.

Οι ρήτρες της ΕΕ για την καταπολέμηση της απάτης συνοδεύονται από σειρά διασφαλίσεων, όπως διαδικασία διαβούλευσης και παρακολούθησης, προθεσμίες, καθώς και διαφάνεια με την επιχειρηματική κοινότητα για την ελαχιστοποίηση των δυσμενών επιπτώσεων στους νόμιμους εμπόρους.

Η προσωρινή αναστολή της προτιμησιακής μεταχείρισης των εμπορευμάτων θεωρείται μέτρο έσχατης ανάγκης που πρέπει να εφαρμόζεται όταν άλλα διοικητικά μέτρα έχουν αποδειχθεί αναποτελεσματικά ή ανεπαρκή για την πρόληψη της απάτης μεγάλης κλίμακας.

Κατάλογος ρητρών κατά της απάτης

10. Νομολογία

Κατάλογος αποφάσεων του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης σχετικά με την OLAF